ünlü daralması

Ünlü daralması ses bilgisi konusunun içinde değinilen ufak bir başlıktır. Ancak ses bilgisinin en çok karıştırılan alt konusudur. O nedenle biz burada ünlü daralmasını anlatacağız ve her zamanki gibi örneklerle pekiştirmeye çalışacağız…

Türkçede, a ve e ünlüsü ile biten fiillere -yor eki getirildiği zaman yani şimdiki zaman kipinde çekimlendiği zaman buradaki a ünlüleri ı’ya; e ünlüleri de i’ye dönüşür. Örnekler:

başla-yor (başlıyor), yapa-yor(yapıyor), gide-yor(gidiyor), izle-yor(izliyor), gelme-yor(gelmiyor) örneklerinde olduğu gibi.

Bu bilgiye ek olarak bir de şöyle bilgi mevcuttur:

Türkçede birden çok hecesi olan ve a, e ile ünlüleri il biten fiiller ünlü ile başlayan ek aldıklarında bu fiillerdeki a, e ünlüleri söyleyişte ı ve i’ye dönüşür. Ancak yazıya geçirilmez. Örnekler:

yaşayacak, atlayarak, sıçrayacak, yüzeceğim, yapacağım, gitmeyerek vs.

Bu kurala rağmen Türkçede demek ve yemek fiilindeki e ünlüsü i’ye döner. Örnekler:

diyiverelim, diyelim, yiyelim, yiyecek, yiyip, yiyince vs.