türkçenin esas zenginliği

Efendim Türk Dili üzerine ihtisas gördüğüm üzre bu konuda daha fazla yazı yazmak istediğimi daha önceden belirtmiştim sanırım. Ancak bu konularda yazı yazmak için yeterli bilgi birikimini sağlamak, fikir sahibi olmak biraz zor. Ancak ben yine elimden geldiğince, klavyem döndüğünce sizlere Türkçenin esas zenginliğinden ya da zenginliklerinden biraz bahsetmek istiyorum. Uzun süredir yazmayı düşündüğüm bir konuydu bu. Ancak bugüne nasip oldu.

İnternet dediğimiz bilgi çöplüğünde her türden mesnetsiz bilgiye rastlamamız mümkün. Az biraz mürekkep yalamış münevver -münevver diyeceğim bunlara çünkü gerçekten her söylenene inanmamak da bu devirde bir münevverlik örneği- insanlar bu kulaktan dolma şeylere itibar etmezler. Ancak bir konuda fikir sahibi olmayıp, bunu sadece başkalarından duyarak savunanlar ise ancak haber sitelerinde yorum yazarak birbirlerini kışkırtırlar. İşin kötü yanı bir de günlük yazarları da bu olaya karışır oldu. Türkçe hakkında herhangi bir bilgi birikimi olmayanlar, Türkçenin tarihi devirlerinden bîhaber olanlar bugün kalkıp Türkçenin ne kadar zayıf bir dil olduğunu rahatlıkla söyleyebiliyorlar. Bizim ufo gören masum köylümüz aman vatandaşımız ise bunlara hemen itibar ediyor. Çok değil daha birkaç sene içinde bir bir iki yayın kuruluşunda TDK‘yi tiye almak için bir yerlerinden uydurarak yayınladıkları, “işte bu adamlar otobüse çok oturgaçlı götürgeç diyorlar, lokantaya otlangaç diyorlar” yazıları kısa bir sürede tüm internet dünyasına yayıldı. İşin acı yanı bu yanlış bilgininin yayılmasındaki hız, düzeltmedeki hızın yayılmasına sirayet etmemiş. 18 Eylül 2005 yılında Yeni Şafak gazetesinde Türk Dil Kurumu’nun açıklamasına rağmen bu haberler internette hâlâ yayınlanıyor. Daha bir iki gün evvel şurada haber olarak gördüm. Neyse girizgahtaki sitemkâr bölümü atlayalım ve yazının kendisine geçelim.

Türk Dili başka dillerle ya da daha ziyadesiyle İngilizce ile kıyaslanırken hep kelime dağarcığı göz önüne alınmış ve kelime sayısına bakarak Türkçenin, İngilizceden daha kısır bir dil olduğu söylenmiş. Haklı olarak da mürekkep yalamamış insanlar üstte de söylediğim gibi buna bel bağlamış ve Türkçenin gerçekten fakir bir dil olduğuna bağlanmış kalmışlar. Oysa dil bilimciler ısrarla bir dilin zenginliğinin dildeki söz varlığı ile alâkalı olmadığını söyleip duruyor. Biz de aşağıdaki maddeler ile bunu ispatlamaya çalışacağız. Ama önce gerçekten Türkçedeki kelime sayısı az mı ona bir bakalım…

• Bugün İngilizce sözlükler oluşturulurken, İngilizce sözlükler ile sürekli aşinâ olanlar madde başlarının oluşumunu daha iyi bilirler. Yaklaşık 600 bin kelime olduğu söylenen İngilizce sözlüklerde bu kelimelerin çoğunu yabancı dillerden alınma kelimeler teşkil eder. İngilizce bu yabancı kelimeleri esasında İngilizce gibi gösterip sözlüğünün hacmini büyültmeye çalışmaktadır. Oysa biz Türkçede yıllardan beri gittikçe özleştirme çalışmaları yapmışız, tasfiye hareketleri yapmışız ve sözlüğümüzü kısırlaştırmışız. Buna rağmen sadece Türkiye Türkçesinde değil Türk Dilinin diğer lehçelerini de hesaba kattığımızda Türkçenin söz varlığının ne kadar fazla olabileceğini siz düşünün? Neticede bugün öyle ya da böyle en az 20 Türk lehçesi vardır. Bu 20 lehçedeki ortak kelimeleri bir kenara atarsak diğer kelimelerin sayısını çıkartmaya çalıştığımızda inanılmaz bir kelime dağarcığı ile karşılaşmış olacağız. Yine bizde kalıcı kelimeler yapmayan zarf fiil, sıfat fiil ekleri ile oluşturulan kelimeleri de hesaba kattığımızda bu hacim biraz daha genişleyecektir.

• Türkçenin esas zenginliği bana göre söz dizimi üzerinde şekillenmelidir. Türkçenin en eski yazılı kaynaklarını önümüze aldığımızda ki bu kaynakların oluşturulma tarihi 700′lü yıllardır, yani aradan 1300 yıl gibi bir zaman geçmiştir. O zamandan bu zamana Türkçenin söz diziminde hiçbir değişiklik olmamıştır. Biz o dönemden bugüne hep yabancı milletlerle temas halinde olmuşuz, onlarla kültür alışverişinde bulunmuşuz, bir sürü yabancı kelime almışız - vermişiz (ve vermişiz, evet Türkçeden yabancı dillere binlerce kelime verilmiştir, ilgilenenler şu haberi okuyabilirler.), tüm bunlara rağmen söz dizimimizde herhangi bir değişiklik, bozulma olmamıştır. Yani kelimelerin yerleşiminde bir bozukluk olmamıştır. Bildiğiniz gibi Türkçenin cümle yapısı, başta özne, ortada nesne ve sonda fiil şeklindedir. Dilerseniz Orhun Abideleri’nden bir örnekle bunu ispatlayalım:

Kültigin Abidesi’nin Güne Yüzü:

Tengri teg tengride bolmış Türk Bilge Kağan bu ödke olurtum. Sabimin tüketi eşidgil. Ulayu ini yigünüm oğlanım biriki oğuşum budunum biriye şadpıt begler yırıya tarkat buyruk begler Otuz [Tatar … ]

Tanrı gibi gökte olmuş Türk Bilge Kağanı, bu zamanda oturdum. Sözümü tamamiyle işit. Bilhassa küçük kardeş yeğenim, oğlum, bütün soyum, milletim, güneydeki şadpıt beyleri, kuzeydeki tarkat, buyruk beyleri, Otuz Tatar…

• Türkçenin bir başka zenginliği de geniş bir coğrafyada konuşulmasıdır. Sadece Anadolu’da ve Orta Asya’da değil dünya üzerinde çeşitli yerlerde konuşulmaktadır. En son Amerika kıtasında Mayaların bulunduğu bölgede de 150′den fazla yer adının Türkçe kökenli olduğu tartışılmaktadır.
• Türkçe kökeni oldukça geçmişe dayanan bir dildir. Bugün oluşturulma tarihini 700′lü yıllar olarak bildiğimiz Orhun Abideleri’ndeki gibi bir dilin oluşması için en az 1.000 yıl gibi bir sürenin geçmesi gerekmektedir. Bu da Türk yazı dilini MÖ 300′lü yıllara götürmemizi sağlar. Ancak elimizde daha eski Türkçe cümleler de bulunmaktadır. Bu cümleler yeterince fazla olmadığı için Türkçenin yazı dilini daha geriye götüremiyoruz.
• Türkçe kelime türetmeye elverişli bir dildir. Evet Türkçe sondan eklemeli bir dil olduğundan dolayı yapım ekleri dediğimiz kelime türetme ekleri ile yeni kelime yapmaya elverişli bir dildir. Bu dilin zenginliğinin bir göstergesidir. Bunun yanında da Türkçe öğretmeyi kolaylaştıran bir özelliktir. Çünkü yabancı bir kimse kalem kelimesini kök olarak bildiği zaman ezberlediği bu ekler sayesinde Türkçeyi daha rahat anlayabilecektir. Yine İngilizcedeki gibi düzensiz fiiller yoktur. Kelimenin kökü neyse türetilen kelime de onunla %90′dan fazla şekil olarak uyum sağlar.
• Türkçe matematiksel bir dildir. Yani sistemlidir. Bilgisayar dilinin İngilizce olduğu bu dönemde Türkçenin bilgisayar dili olabileceği tartışılmaktadır. Sadece Türkler değil yabancı bilim adamları da Türkçenin bir bilgisayar dili olabileceğini güçlü delillerle ispatlamaktadır. Türkçenin sistemli olması bilgisayarın temelini oluşturan ikilik sisteme yani 1′lerle ve 0′larla uyumlu olmasını sağlar.
• Türkçe diğer dillerden kelime aldığında bunu kendi melodisine uydurur. Çeşitli yollarla (ilerleyici, gerileyici benzeşme vs.) bu kelimeleri Türkçenin yapısına uydurur.

Evet aklıma gelenleri buraya listeledim. Daha sonra eksik yazdığım olursa da güncelleme yapacağım. İnşallah bu Türk Dili hakkında ileri geri konuşanları biraz olsun susturacaktır.