öss için teşbih, açık istiare, kapalı istiare’yi ayırt etme yolları

Öss’ye edebiyatın da girmesi ile birlikte, Şiir Bilgisi konusu altında söz sanatları da yerini aldı. Söz sanatları ben üniversitedeyken de verdiğim zor derslerden birisidir. Aslında pek zor bir tarafı yoktur fakat hepsini birden öğrendiğimiz zaman iç içe girer ve karmakarışık bir hâl alır.

Söz sanatlarının öğrenciler tarafından en zor anlaşılan, hattâ bazen hiç anlaşılmayan konusu da teşbih ve istiaredir. Şimdi aşağıda teşbihin ne olduğunu, istiarenin ne olduğunu ve hangi durumlarda kapalı açık olduğunu göreceğiz.

Benzetme 4 farklı unsurla yapılır. Bunlar: Benzeyen, Kendisine Benzetilen, Benzetme Yönü, Benzetme Edatı .

Teşbih: Benzeyen + Kendisine Benzetilen ( İkisi de bulunmak zorunda. Diğerleri olsa da olmasa da olur.)

Kapalı İstiare: Benzeyen (Sadece bu olacak. Yani Kendisine Benzetilen olmayacak.)

Açık İstiare: Kendisine Benzetilen (Sadece bu olacak. Yani Benzeyen olmayacak.)

Örnekler:

1. Yanakları gül gibi kırmızıydı. ( Bu cümlede yanak gül’e benzetilmiştir. Yanak benzeyen, gül ise kendisine benzetilen‘dir. Benzetmenin iki unsuru olan benzeyen ve kendisine benzetilen birlikte kullanıldığı için bu cümle teşbih örneğidir. )

2. Gözleri deniz mavisiydi. (Bu cümlede gözler denize benzetilmiştir. gözler benzeyen, deniz ise kendisine benzetilendir. Bu iki unsur bir arada kullanıldığı için bu cümle teşbih örneğidir.

3. Dışarıda bir dost eli okşuyor tenimizi. (Bu cümlede rüzgâr dost eline benzetilmiş. Fakat rüzgâr söylenmemiştir. Dost eli kendisine benzetilen, rüzgâr benzeyendir. Fakat benzeyen kullanılmadığı için bu cümle açık istiare örneğidir.

4. Can kafeste durmaz göçer. (Bu cümlede can kuşa benzetilmiştir. Can benzeyen, kuş kendisine benzetilendir. Yani benzeyen söylenmiş fakat kendisine benzetilen söylenmemiştir. Bu nedenle bu cümle kapalı istiare örneğidir.

Açık ve Kapalı İstiareyi Ayırt Etme Formülü

Şu anda açık istiarenin kendisine benzetilenle yapıldığını, kapalı istiarenin benzeyen ile yapıldığını bilmediğimizi farz edelim. Çünkü sınav anında bu çok karışacaktır. Bilmeden de bu soruyu yapmanın güzel bir yöntemi var. Formülümüz şu:

Kişileştirmenin olduğu her yerde kapalı istiare vardır.

Bu formülü biliyoruz, sınavda böyle bir soru çıktı hemen kitapçığın köşesine bu formülü yazarız.

Kişileştirmenin olduğu her yerde kapalı istiare vardır. Daha sonra bu formülün altına sağlamasını yaparız.

Ağaçlar birbirleriyle sohbet ediyordu sabah saatlerinde. ( Şimdi bu cümlede, insanların birbirileri ile sohbet etme özelliği kullanılmış ve ağaçlar bu yönüyle insana benzetilmiştir. Yani ağaçlara kişilere ait özellikler aktarılmış, kişileştirme yapılmıştır. Şimdi bu cümlede kişileştirme varsa o zaman kesinlikle kapalı istiare de vardır değil mi ? Formülümüze göre öyle.

Ağaç => İnsan ( Ağaçlar insana benzetilmiştir. Fakat insan söylenmemiştir, sadece benzeyen söylenmiştir. Yani istiarenin bir türü vardır. E zaten kişileştirmenin olduğu her yerde kapalı istiare yok muydu? Demek ki sadece benzeyen varsa cümlede, kapalı istiare vardır.

Bakın formül ile hemen kapalı ile açık istiareyi nasıl ayırt edeceğimizi gördük. Şimdi de birkaç örnek yapalım:

Örnekler:

1. Seneler doldurmuş gamzelerini, ama gözlerine dokunmamış yâr. ( Bu cümlede gamze çukura benzetilmiştir. Fakar sadece gamze, yani benzeyen söylenmiştir. O zaman bu cümlede kapalı istiare vardır.

2. Gülüm, gülümü soldurma, canım saçımı yoldurma. ( Bu cümlede sevgiliye gülüm denmektedir. Yani sevgili güle benzetilmiştir. Sadece kendisine benzetilen söylenmiştir. O zaman bu cümlede açık istiare vardır.

3. İki kapılı bir handa, gidiyorum gündüz gece. ( Cu cümlede dünya iki kapılı bir hana benzetilmiştir. Fakat sadece kendisine benzetilen olan han söylenmiştir. Bu nedenle bu cümlede açık istiare vardır. )

4. Seni bekliyorum, uçarak gel. ( Bu cümlede kişi uçarak gelmesi ile kuşa benzetilmiştir. Fakat kuş söylenmemiştir. Sadece benzeyen söylenmiştir. Yani kapalı istiare vardır. )

Evet bu dersimiz de burada bitti, inşallah bir faydası olmuştur. Faydasının olduğunu düşündüğüm an böyle karıştırılan konularda dersler hazırlamaya devam edeceğim.



öss için teşbih, açık istiare, kapalı istiare’yi ayırt etme yolları” üzerine 13 düşünce

  1. gerçekten çok güzel anlatmışssınız tebrik ederim…hocaların anlatıpta bizim anlayamadığımızı burda okuyupta anladım çok sağolun :))))

  2. Hocanın Anlatamadıgını Anlatmış sınız. size tşkr edıyorum. Konuyu anlamama neden oldunuz.. ltfn boyle dersler Hazırlamaya dvm edinn..

  3. Suat Terimer Anadolu Lisesi’nden selamlar. Bizim okul kadar manyağı yok. Hem zeki hem manyak ikisi bir arada ayrıca harlem shake de yaptık youtubeda var suat terimer harlem shake yazın çıkar mutlaka ilzeyin ölürsünüz lan gülmekten ahaha :D :D

  4. ya süpersiniz bizim hocamız derste pek anlatmıyor konuları ayrıntılı bizim araştırıp öğrenmemizi istiyor lütfen diğer edebiyat konularınıdaa anlatın bu bna acyip iyi oldu sınav öncesi çok basit bir mantık aslında neyse diğer konularıda anlatın lütfen ihtiyacım var =)=)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>