gaspıralı kiril latin çeviri programı

Daha önce Tez sayfamda da yer verdiğim bazı önemli programları günce kısmında da tanıtmak istiyorum…

Doç. Dr. Mehmet Kara’nın hazırlamış olduğu “Gaspıralı Ver 1.0” isimli program sayesinde 20 Türk Lehçesinde Kiril alfabesi ile yazılmış metinleri Lâtin alfabesine çevirmek mümkün hâle gelmiştir.

Program üzerinde yaklaşık 3 yıl kadar çalışan Kara, 704 sayfalık doktora tezi olan ve Kiril alfabesi ile yazılı olan metni Lâtin alfabesine çevirmek için yaklaşık 1 yıl uğraştığını ve başlangıçta kelime kelime yazamadığını, daha sonra “Sonradan metni kelime kelime hafızamda tutup aktarmayı becerebilsem de metnin orijinalini uzun zamanda bitirebildim. Tezi bitirdikten sonra bunun bilgisayar ortamında çözülüp çözülemeyeceğini düşünmeye başladım” fikrinden hareketle birkaç bilgisayar firması ile görüşen Kara çalışmalarına başladı ve çeşitli merhaleler sonucunda bugün ilk sürümü olan “Gaspıralı(Ver 1.0)”yı kullanıcıların hizmetine sunmayı başardı(02.01.2005).

Program sayesinde, Kiril harfli metinler OCR programı vasıtasıyla taranıp bilgisayar ortamına aktarılıp, daha sonra da Gaspıralı sayesinde bu Kiril harflerle yazılmış metin Lâtin harflere kısa bir sürede çevrilebilmektedir.

Program Kültür Bakanlığı’nın da katkısı ile genel ağ(internet) ortamına aktarıldı ve şu an Kültür Bakanlığı’nın sayfasında tüm araştırmacılara çevrimiçi hizmet vermektedir.

Gaspıralı İle Yapılan Örnek Çeviriler:

Türkmence Kiril Harfli Metin:

ТҮРКМЕНЛЕРДЕ ЯС ДӘПЛЕРИ ВЕ АГЫЛАР
/Гысгалдылып алынды/
Агылар өзлериниң дөрейиш тарыхы боюнча хас гадым дөвүрле-
ре аралашяр. Ынсан дөрәли бәри аҗы өлүм зерарлы дөрән гайгы-
хасрат әхли адамзадың хемрасы болуп гелйәр. Адам арадан чы-
канда, мерхум иң соңкы ёлуна уградыланда оны җайламак, ерлемек
билен баглы бирнәче дәп-дессурлар ерине етирлер экени. Шол
ерине етирилйән дәп-дессурлар, мерхумың өлүми зерарлы баша
дүшен гайгы-гусса чепер агы санавачларының дөремегине себәп
болупдыр. Шейлеликде, гадым вагтларда аҗы өлүм зарбындан йүзе
чыкан агы санавачлары өлене болан гынанҗы беян этмек ниети
билен йүзе чыкып, узак йылларың өнүми хөкмүнде бизиң дөврү-
мизе-де гелип етипдир.

Türkmence Lâtin Harfli Metin(Çeviri:Gaspıralı):

TÜRKMENLERDE YAS DÄPLERİ VE AĞILAR
/Gısğaldılıp alındı/

Ağılar özleriniñ döreyiş tarıhı boyunça has gadım dövürlere aralaşyar. Insan döräli bäri acı ölüm zerarlı dörän gayğıhasrat ähli adamzadıñ hemrası bolup gelyär. Adam aradan çıkanda, merhum iñ soñkı yoluna uğradılanda onı caylamak, yerlemek bilen bağlı birnäçe däp-dessurlar yerine yetirler ekeni. Şol yerine yetirilyän däp-dessurlar, merhumıñ ölümi zerarlı başa düşen gayğı-gussa çeper ağı sanavaçlarınıñ döremeğine sebäp bolupdır. Şeylelikde, gadım vağtlarda acı ölüm zarbından yüze çıkan ağı sanavaçları ölene bolan gınancı beyan etmek niyeti bilen yüze çıkıp, uzak yıllarıñ önümi hökmünde biziñ dövrümize-de gelip yetipdir.

Azerice Kiril Harfli Metin:

Азәрбајҹан дилинин мүасир инкишаф мәрһәләсиндә
шәрт шәкли истәр грамматик мәзмун ваһидлији, истәр-
сә дә форма јеткинлијинә көрә о дәрәҹәдә тәкмилләш-
миш вә сабитләшмишдир ки, бу хүсусијјәтлә нәинки
фе’лин башга шәкилләриндән фәргләнир, һәтта демәк
олар ки, Азәрбајҹан дилини дикәр түрк дилләриндән,
хүсусән она даһа јахын олан түрк вә түркмән дилләрин-
дән дә фәргләндирир. Мәһз белә бир мә’на сабитлијинә
көрәдир ки, мүасир Азәрбајҹан дили материалына әсас-
ланан грамматика китабларында шәрт шәклинин изаһы
дилчиләр арасында һеч бир фикир мүхтәлифлијинә сә-
бәб олмамышдыр: демәк олар ки, бүтүн мүәллифләр
шәрт шәклинин «ишин иҹра олунуб-олунмамасыны мү-
әјјән шәртә бағладығыны» вә -са, -сә шәкилчиси васи-
тәсилә ифадә едилдијини көстәрир, сонра да бу шәклин
там парадигмасыны вә бир нечә мүвафиг нүмунә
верирләр.

Azerice Lâtin Harfli Metin(Çeviren:Garpıralı):

Azerbaycan dilinin müasir inkişaf merhelesinde şert şekli ister grammatik mezmun vahidliyi, isterse de forma yétkinliyine köre o derecede tekmilleşmiş ve sabitleşmişdir ki, bu xüsusiyyetle neinki fé’lin başga şekillerinden ferglenir, hetta démek olar ki, Azerbaycan dilini diker türk dillerinden, xüsusen ona daha yaxın olan türk ve türkmen dillerinden de ferglendirir. Mehz béle bir me’na sabitliyine köredir ki, müasir Azerbaycan dili matérialına esaslanan grammatika kitablarında şert şeklinin izahı dilçiler arasında héç bir fikir müxtelifliyine sebeb olmamışdır: démek olar ki, bütün müellifler şert şeklinin «işin icra olunub-olunmamasını müeyyen şerte bağladığını» ve -sa, -se şekilçisi vasitesile ifade édildiyini kösterir, sonra da bu şeklin tam paradigmasını ve bir néçe müvafig nümune vérirler.