düzeltme işareti, inceltme işareti ya da nâm-ı diğer şapkanın durumu

Yıllardır kaldırılıp kaldırılmadığı bir muamma haline gelen ve her tartışma ortamında “şapkalar kaldırıldı” gibi bir söylem ile ileri sürülen bizim o masum inceltme işaretimiz ya da diğer adıyla şapkamız kaldırıldı mı acaba?

Şimdi bu yazıyı okuyan birçok kişinin kaldırıldı dediğine eminim ben. Evet, kaldırıldı ama belli yerlerde kaldırıldı. Şu an düzeltme işareti 3 farklı yerde kullanılıyor. Dilerniz onları verelim, anlamak daha kolay olacaktır.

1. Yazılışları aynı, anlamları ve okunuşları farklı olan kelimeleri birbirinden ayırt etmek için kullanılır. Örnekler:

hala ( babanın kardeşi ), hâlâ ( devam eden)

alem ( bayrak ), âlem ( dünya )

adem ( yokluk ), âdem ( insan )

kar ( bir yağış türü ), kâr ( fayda sağlamak )

adet ( sayı ), âdet ( gelenek, görenek )

2. Nispet i’sinin belirtme hâli eki ve iyelik eki ile karışma ihtimali olan yerlerde kullanılır. Örnekler:

Türk askeri ( burada ektir ), askerî koşullar ( burada da nispet anlamı vardır, askerlikle ilgili anlamı vardır. )

İslâm dini ( burada ektir ), dinî bilgiler ( burada da nispet anlamı vardır, dinle ilgili bilgiler anlamı vardır. )

3. Bir de Arapça ve Farsçadan dilimize girmiş bazı yabancı kelimelerde g ve k ünsüzünden sonra gelen a ve ünlüsü üzerine konur. Örnekler:

dükkân, hikâye, kâğıt, rüzgâr, Halûk, lâle, Hakkâri, Kâzım, mahkûm vs.

Acaba şapkalı mı şapkasız mı yazılacak diye aklımıza takılan kelimeleri Türk Dil Kurumu yazım kılavuzundan arayabiliriz.

Netice: Evet, netice itibariyle bizim şapka diye bildiğimiz ve kimilerinin düzeltme işareti, kimilerinin de inceltme işareti diye adlandırdığı işaretimiz henüz kalkmış durumda değildir. Kalkmasını beklemek de biraz saçma olur doğrusu.

Ben bu yazıya inanmadım, Türk Dil Kurumu‘nun sitesindeki yazım kılavuzuna bakmak istiyorum diyenler ise şuradan o kılavuzdaki o sayfaya ulaşabilirler.