Herkesın dediği gibi Ata Mazari hakkında kitaplar yazmak gerek.

Afganistan ı bu durumdan ancak kurtarabilen unsur ilim ve eğitim olduğunu çok iyi bir şekilde hazaralar fark ettikleri için, çoğu yoksul olmalarına rağmen eğitime çok önem veriyorlar. Bu süreç 30 seneden beri şiddetli bir şekilde hazaralar içinde başlamıştır. Örnek olarak üniversitelere giren hazaraların sayısı %40-50 olduğu buna kanıt olabilir.
Hazaraların şifahi halk edebiyatında türk dünyasının tamamında rastladığımız Ergenekon Destanı, Köroğlu Destanı, Ferhat ile şirin Hikayesi , keloğlu Masalları, Nasrettin Hoca fıkraları canlı bir biçimde yasamaktadır. Hazaralar‘a göre türkler (Moğollar ) iki kere hicret ettiler. Bu göçlerden biri Ergenekon diye bir bölgeye olmuştur. Ergene, dağın kenarı ,kon yesil yer demektir. Dağlık yeşil bir yerin adini Ergenekon koymuşlar. Ergenekon bölgesi hazarıstandaki Uruzgan şehri olmalıdır.
Hazaralar diğer türklere kardas ve ya soydaş anlamında kavım diye hitaba etmektedirler. Türkmenleri amca oğlu anlamında ‘ Abağa ‘kelimesiyle, Özbeklerden teyze oğlu anlamında (bole) kelimesiyle bahs ederler.

Hazaraların tarihini üç dönemde ele almak mümkündür.
1) büyük ve güçlü hazaralar 19. asra kadar:
hazaralar türk moğoldur. Afganistanın en eski yerleşik milletlerindendir.

Oğuz han ilk Türk hükümetini kurabilmek için ve onu büyük fetihlerde destekleyen kabileler: Uygur, Karluk,Kıpçak kılı, ağacan veya bağceri idiler bu isimler hazara toplumunda çok yaygındır.
40-220 M.S kuşaniler Hazaristanda en büyük medeniyeti kurmuşlar bu dönem de orta Asyanın medeniyeti en üst seviyeye ulaşmıştır.
Kuşanıların 2. hanedanın kurucusu olan Kanişkae kebir türk Moğollu asıllı olan kuşan kabilesine mensuptur .hazaraların doğu tarihinde en önemli, ecdatlarındandır .dünyanın en
büyük heykelleri de bu dönemde yapılmıştır.

2) Diğer kabileler gibi hazaralar, Abdurrahman dönemine kadar.
Afganistanda MS 50.yılından 18. asrın ortalarına kadar türk hakimiyeti ve Türk devletlerini görüyoruz bunlar sırasıyla . saka kuşan , akhunlar ,samanoğluları, gazne Türkleri, Selçuk devleti, harezm şahlar , Timur ve Babür imparatorluğu
3) mahrum ve mazlum hazaralar: bu dönemde Abdurrahman hazaraların %65 ini katliam ediyor.Dünyanın en büyük heykelinin yüzü bu dönemde kesilmiştir.Sırf gözleri çekik olduğu için ve Türklere ait olduğu için.Peştunlar hazarlara düşmanlıları hem onların Türk olmalarından hem de Caferi mezhebine bağlılıklarından gelmektedir.Afganistanda en fazla zulme hazara Türkleri uğramıştır. Son ikiyüzyıldır hazara Türklerinin okumalrı engellendi çocukları zorla ellerinden alınmış Kandahar,Hindustan piyasalarında köle olarak satılmış.Afganistanin en verimli bölgeleri hazaraların elinden alınmiş ve hazaralar sürgüne uğradılar.mesela hazaralar bir dönemde Kandahar,Zabul,Helmand şehirlerde yaşıyorlardı fakat saldırıya uğradıkları için mecburen dağlara göç etmişler.bildiğiniz gibi dağ çok iyi bir sığınaktır.böyle bir durumda insanın ilk yapabileceği şey canını kurtarmaktır. Hazaralar daha az zulme uğramak için kendi dilini bırakıp Farsça konuşmaya başladılar.bu durum maalesef sadece hazaralara ait olmayıp afganistanda diger türk etniklerine de sızmıştır.mesele Halaçlar Peştunca,Afsharlar ve Kızılbaşlar Farsça konuşuyorlar.20-30 yıl öncesine kadar hazaralara bu zulüm yapıldı.
Hazaraların farsşa konuşmanın en önemli sebebi de budur.

1978 yılında Sovyet birliği afganistanı işgal edince afganistanda kızıl ordu ve kominist devleti karşı ilk ayaklanan hazara mücahitler idi . bu ayaklanma üstad abdül ali mezarinin önderliğinde çarkent ve deresuftan başlayıp sonra diğer bölgelere sıçrıyor.

Kominist devleti çöktükten sonra hazara toplumu afganistanda eski duruma geri gelmesi için toplumda biriğin olmaması yegane sebebi geçmişteki adaletsizlik olduğunu defalarca beyan edip afganistandaki etnikler bundan sonra özgür ve barışçıl bir şekilde yaşanması için afganistandaki yeni kurulan İslam devleti bütün etniklere eşit hak sağlanması gerektiğini defalarca ifade etmişlerdir. Ki maalesef diğer guruplar tarafından kabul görmemiş ve 14 sene savaşa neden olmuş ki bu savaşta hazara halkı afganistanda en büyük zarar gören halk olmuştur örnek olarak: rabbani hükümeti tarfından kabilin batısı kabildeki hazara bölgesi tam viraneye çevrilmiştir. Ve Taliban zamanında hazaraların iki ilin de,mezarişerif ve yakavlank büyük katliamlara maruz kalmışlar ve aynı zamanda bamyandaki hazaralara ecdatlarından miras bırakılmuş dünyada eşi olmayan iki büyük buda heykeli yıkılmıştır. Bu savaşta ekonomik olrak da hazralar en büyük zararı görmüştür. Yakalşık 3 milyon insan göçe zorlanmıştır.

Evet Ustad Abdül Ali Mazari’nin şehadetinin 13. yıldönümü vesiylesiyle düzenlenen bir panelde. Ancak yarım yamalak gösterilen bir sılaytın dışında ve hayatına dair ufak bir aktarımın dışında onunla ilgili pek bir şey öğrenemedik. Allah’tan kendisine rahmet dileyelim. Bahsettiğiniz filmi izlemedim ancak izlemeyi isterim.

Teşekkürler.

En kısa zamanda izlemeye çalışacağım. Teşekkür ederim. Ben de size eğer izlemediyseniz “Ömer Muhtar” isimli filmi izlemenizi tavsiye ederim.